W celi więzienia na Rakowieckiej wyrok na Witoldzie Pileckim wykonała komunistyczna władza. Został rozstrzelany, choć szczegóły tej egzekucji łatwo pomylić z tym, co wiadomo o jego późniejszym pochówku.

Wyrok wykonano w więzieniu na Mokotowie
- Metoda: Pilecki zginął przez rozstrzelanie.
- Miejsce: egzekucja odbyła się w warszawskim więzieniu przy ulicy Rakowieckiej.
- Powód: po pokazowym procesie został skazany na śmierć przez władze komunistyczne.
- Pochówek: jego szczątków nie odnaleziono, a Łączka na Powązkach pozostaje prawdopodobnym miejscem, nie potwierdzonym grobem.
Pilecki zginął rozstrzelany w więzieniu na Rakowieckiej
W protokole wykonania wyroku zapisano, że egzekucję przeprowadzono 25 maja 1948 roku w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Dokument odnotowuje rozstrzelanie oraz obecność wiceprokuratora, naczelnika więzienia, lekarza, duchownego i dowódcy plutonu egzekucyjnego. W dokumentacji IPN protokół figuruje pod sygnaturą IPN BU 944/418.
IPN podaje, że Pilecki został zamordowany strzałem w tył głowy. Sam protokół opisuje sposób wykonania wyroku jako rozstrzelanie, dlatego te określenia nie muszą się wykluczać: jedno nazywa rodzaj egzekucji, drugie jej szczegół podawany w opracowaniach historycznych. Czytając sam protokół, najmocniej odczuwam jego urzędowy chłód: śmierć człowieka sprowadzono w nim do wykonania prawomocnego wyroku.
Pokazowy proces zakończył się wyrokiem śmierci
Za egzekucją stał wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie. 15 marca 1948 roku sąd skazał Pileckiego na śmierć po procesie, w którym oskarżano go między innymi o działalność wywiadowczą na rzecz polskich władz na emigracji. Nie był to niezależny osąd jego działalności, lecz element represji komunistycznego państwa wobec ludzi związanych z podziemiem niepodległościowym.
Wyrok zatwierdził Najwyższy Sąd Wojskowy, a prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. Właśnie te decyzje zamknęły drogę do ułaskawienia; kilka tygodni później karę wykonano. Pilecki miał wówczas 47 lat.
Łączka jest prawdopodobnym miejscem pochówku, nie potwierdzonym grobem
Po egzekucji władze nie ujawniły, gdzie pochowano Pileckiego. Jego szczątków nie odnaleziono, a wskazywana często kwatera „Ł” na warszawskich Powązkach pozostaje przypuszczalnym miejscem pochówku.
To rozróżnienie łatwo zatrzeć: informacja, że ktoś mógł spocząć na Łączce, nie potwierdza, że jego grób został tam zidentyfikowany. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau odnotowuje, że mimo poszukiwań IPN nie udało się odnaleźć szczątków. Niepewność dotyczy miejsca pochówku, nie sposobu śmierci.
Sąd Najwyższy uniewinnił Pileckiego w 1990 roku
Po upadku systemu, który go skazał, jego sprawę rozpatrzono ponownie. 1 października 1990 roku Izba Wojskowa Sądu Najwyższego uniewinniła Pileckiego od przypisanych mu czynów. To rozstrzygnięcie odwróciło sens wyroku z 1948 roku: państwo uznało, że skazanie było niesłuszne.
Dlatego odpowiedź na pytanie o śmierć Pileckiego ma dwa wymiary. Zginął rozstrzelany w więzieniu, a wyrok wydał aparat komunistycznej władzy; późniejsze uniewinnienie nie mogło już odwrócić skutków tamtej decyzji.
Urzędowy protokół i nieznany grób mówią o dwóch różnych sprawach
Dokumentacja pozwala ustalić, jak wykonano wyrok, ale nie wskazuje pewnego miejsca pochówku. Metoda egzekucji jest poświadczona, lokalizacja grobu pozostaje nieustalona. To właśnie ta granica między wiedzą a przypuszczeniem powinna wyznaczać sposób opowiadania o ostatnich chwilach Pileckiego.