• Historia
  • Kto złamał szyfr Enigmy? Polacy, którzy wyprzedzili Turinga

Kto złamał szyfr Enigmy? Polacy, którzy wyprzedzili Turinga

20 listopada 2026

Maszyna Enigma, klucz do złamania szyfrów, dzięki której ustalono, kto rozszyfrował enigmę.

Na ekranie miga zaszyfrowana depesza, a ktoś musi odtworzyć ustawienia maszyny, zanim zmienią się klucze. Pierwszy szyfr niemieckiej Enigmy złamał Marian Rejewski, choć sukces od początku opierał się na pracy zespołu i wsparciu wywiadowczym.

Enigmę jako pierwsi złamali polscy matematycy

  • Marian Rejewski odtworzył działanie wojskowej Enigmy i dokonał pierwszego przełomu w 1932 roku.
  • Jerzy Różycki i Henryk Zygalski rozwijali metody, które pomagały odczytywać kolejne depesze.
  • Alan Turing i zespół z Bletchley Park później rozwinęli alianckie łamanie szyfrów, korzystając z polskich osiągnięć.
  • Zmiana z 1938 roku zwiększyła liczbę możliwych kolejności wirników z 6 do 60.

Rejewski złamał szyfr, a sukces przygotowało Biuro Szyfrów

W grudniu 1932 roku Marian Rejewski odtworzył sposób działania wojskowej wersji Enigmy. Pracował w Biurze Szyfrów, a jego odkrycie wyrastało z wcześniejszych działań polskiego wywiadu oraz informacji zdobytych przez francuskich sojuszników.

Agencja Wywiadu przypisuje przełom Rejewskiemu, który współpracował z Jerzym Różyckim i Henrykiem Zygalskim. To rozróżnienie porządkuje częste skróty myślowe: nazwisko jednego kryptologa odpowiada na pytanie o pierwsze złamanie, a nazwiska trzech opisują zespół, który rozwijał metody deszyfracji.

Nie chodziło o jednorazowe odgadnięcie treści wiadomości. Rejewski, wykorzystując matematykę i dane wywiadowcze, odtworzył wewnętrzne połączenia wirników maszyny. To otworzyło drogę do systematycznego odczytywania depesz, ale niemieckie modyfikacje wkrótce wymusiły kolejne rozwiązania.

Różycki, Zygalski i Rejewski opracowali różne narzędzia

Każdy z trzech kryptologów wniósł do pracy coś innego. Różycki opracował metodę zegara, która pomagała ustalać kolejność i ustawienie wirników, a Zygalski stworzył płachty perforowane, czyli arkusze z otworami używane do wyszukiwania właściwych ustawień.

Rejewski zaprojektował z kolei bombę kryptologiczną, urządzenie automatyzujące część obliczeń potrzebnych do odtworzenia klucza dziennego. Nazwa może kojarzyć się z bombą Turinga z Bletchley Park, ale chodzi o odrębne konstrukcje. Polska bomba powstała wcześniej i odpowiadała na ówczesną postać niemieckiej Enigmy.

Ta różnorodność metod miała praktyczny sens: jedna technika mogła przestać działać po zmianie procedury, więc zespół potrzebował kolejnych sposobów ataku. Enigma była problemem matematycznym, wywiadowczym i inżynieryjnym naraz.

W 1938 roku liczba kolejności wirników wzrosła z 6 do 60

Do końca 1938 roku niemieckie modyfikacje mocno utrudniły polską pracę. 15 grudnia Niemcy wprowadzili dwa dodatkowe wirniki: operator nadal umieszczał w maszynie trzy, ale wybierał je spośród pięciu. Liczba możliwych kolejności wzrosła z 6 do 60, czyli dziesięciokrotnie.

To wyjaśnia, dlaczego wcześniejsza skuteczność nie wystarczyła do utrzymania tempa odczytu. Jak opisują materiały amerykańskich Archiwów Narodowych, nowe ustawienia wymagały znacznie większej liczby bomb i dodatkowych zestawów płacht Zygalskiego. Polskie Biuro Szyfrów nie miało zasobów, by szybko rozbudować cały system.

To rozróżnienie łatwo przeoczyć: Polacy nie zapomnieli rozwiązania Enigmy, lecz musieli mierzyć się z nowymi ustawieniami i ograniczeniami sprzętowymi. Niemiecka zmiana zwiększyła zakres pracy, a zarazem przyspieszyła decyzję o podzieleniu się polskimi metodami z aliantami.

Turing kontynuował pracę, która zaczęła się w Polsce

Spotkanie polskich, brytyjskich i francuskich kryptologów w Pyrach pod Warszawą odbyło się w lipcu 1939 roku. Polacy przekazali sojusznikom wiedzę o metodach łamania Enigmy, repliki maszyny oraz rozwiązania takie jak bomba Rejewskiego i płachty Zygalskiego.

Alan Turing i zespół w Bletchley Park odegrali później ważną rolę w odczytywaniu niemieckiej łączności podczas wojny. Popularny obraz, w którym Turing sam jako pierwszy złamał Enigmę, pomija wcześniejszy polski przełom. Z drugiej strony polskie osiągnięcia nie oznaczają, że późniejsze alianckie łamanie szyfrów było prostym powtórzeniem przedwojennej pracy.

Uważam, że najuczciwiej mówić o sztafecie kryptologów: Rejewski, Różycki i Zygalski stworzyli fundament, a alianckie zespoły rozwijały metody wobec kolejnych zmian i warunków wojennych. Tak widać zarówno polskie pierwszeństwo, jak i wkład Turinga.

Odpowiedź mieści się w jednym nazwisku, historia w całym zespole

Jeśli pytanie dotyczy tego, kto jako pierwszy złamał szyfr Enigmy, odpowiedź brzmi: Marian Rejewski. Jeśli chodzi o ludzi, którzy wspólnie rozwijali polski dekryptaż i przygotowali jego przekazanie aliantom, trzeba wymienić również Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego.

Właśnie dlatego opowieść o Enigmie nie kończy się na jednym genialnym matematyku ani na Bletchley Park. Zaczyna się od polskiego zespołu, który rozpoznał mechanizm maszyny i stworzył metody dające aliantom punkt wyjścia do dalszej pracy.

FAQ - Najczęstsze pytania

Marian Rejewski dokonał pierwszego przełomu w grudniu 1932 roku. Pracował w Biurze Szyfrów, korzystając z matematyki oraz danych wywiadowczych, a jego odkrycie umożliwiło systematyczne odczytywanie depesz.

Różycki stworzył metodę zegara pomagającą ustalać kolejność i ustawienie wirników. Zygalski opracował płachty perforowane do wyszukiwania właściwych ustawień, a Rejewski zaprojektował bombę kryptologiczną, która automatyzowała część obliczeń.

Niemcy dodali dwa wirniki do wyboru, choć operator nadal umieszczał w maszynie trzy. Liczba możliwych kolejności wzrosła z 6 do 60, co wymagało większej liczby bomb i dodatkowych płacht Zygalskiego. Polskie Biuro Szyfrów nie miało zasobów, by szybko rozbudować cały system.

Podczas spotkania w Pyrach w lipcu 1939 roku Polacy przekazali sojusznikom wiedzę o metodach łamania Enigmy, repliki maszyny oraz rozwiązania takie jak bomba Rejewskiego i płachty Zygalskiego. Alan Turing i zespół z Bletchley Park później rozwijali alianckie łamanie szyfrów wobec kolejnych zmian i warunków wojennych.
Oceń artykuł

Średnia: 0.0 / 5 · 0 ocen

Tagi

enigma kryptologia biuro szyfrów bletchley park

Udostępnij artykuł

Komentarze (0)
Dodaj komentarz